مرگ حقیقتی است که، دیر یا زود هر یک از ما آن را تجربه خواهد کرد. کم یا زیاد درباره مرگ و حالت آن و حوادثی که پیش روی میت قرار می گیرد شنیده و یا خوانده ایم، از معاد و روز حشر نیز کم خبر نداریم. مرگ فرآیندی عالم گیر است و نهایت آن به معاد ختم می شود. انسان می تواند آینده نگر باشد و برای آن برنامه ریزی کند. امّا آیا مرگ یکی از رویدادهایی نیست که در آینده ایی نه چندان دور با آن مواجه خواهیم شد؟

فکر کنید سفر دور و درازی پیش رو دارید که حتماً بدان سفر خواهید رفت و زمان آن نیز به طور قطعی تعیین شده است. بسته به اهمیت سفر از چندین روز قبل خودتان را برای آن آماده ساخته و وسایل و امکاناتی که در طول سفر بدان نیاز خواهید داشت را مهیّا می سازید. اما آیا صدای آن منادی دهنده را شنیده اید که بارها و بارها ما را به یاد مرگ انداخته که ای انسان روزی طعم مرگ را خواهی چشید؟ ای انسان سفر طولانی پیش رو داری؟ یقین داریم که روزی داستان زندگی ما به سر خواهید رسید اما دلیل این همه بی تفاوتی را چه باید دانست؟

یاد مرگ

«پسرکم فراوان به یاد مردن و به یاد پیشامدهای بعد از مرگ که ناگاه به آن در آیی باش و مرگ را جلو چشمان خود تصور کن تا آنگاه که نزد تو می آید خود را آراسته و آماده نموده و کمر خود را بسته باشی که مبادا ناگهان بیاید و تو را مغلوب سازد و در حالی که فریفته شدگی تو را دریابد. فراوان به یاد آخرت و نعمت ها و عذاب  دردناک آن باش که همانا یاد آخرت زهد ورزی در دنیا را به تو می آموزد و دنیا را نزد تو کوچک و خوار می سازد. و مبادا دلگرمی اهل دنیا که به دنیا دل بسته اند بر سر دنیا به یکدیگر می پرند تو را فریفته سازد. چه آن که خدا تو را از دنیا خبر داده و دنیا نیز وصف خویش را با تو در میان نهاده و از زشتی هایش به رایت پرده گشاده.» ( نهج البلاغه، نامه 31)

علت غفلت از مرگ

زمانی که کودکی گریه سر می دهد برای اینکه او را او را آرام سازند سعی می کنند او را متوجه چیز دیگری سازند تا علت بی قراری اش را فراموش کرده و بهانه های قبلی را سر نگیرد مثلاً اسباب بازی هایش را به او نشان داده و یا سعی در خنداندن او دارند در هر صورت سعی می کنند به نحوی او را سرگرم و مشغول سازند که بهانه گیری اش و یا آنچه را که به خاطر آن گریه سر داده را از یاد ببرد. حکایت فراموشی یاد مرگ نیز از این قاعده خارج نیست. آدمی خود را سرگرم امری نموده است که او را از یاد مرگ غافل کرده و آن چیزی نیست جز دنیا. دنیایی که آباد کردن آن تمام همّ و غمّ  انسان ها شده. دنیایی که دیگر وسیله و واسطه نیست بلکه خود به تمامه هدف و مقصود آدمیان گشته است. او خود را در این دنیا ابدی و پایدار فرض می کند و مر گ را جز توهمی بیش نمی داند. آنقدر سرگرم دیروز و امروز و فردای دنیایی خود است که فراموش می کند این دنیا ایستگاهی نهایی دارد که سرانجام در آنجا توقف خواهد کرد و از آنجا راهی دیار دیگری خواهد شد.

تأثیرات یاد مرگ

مراقبه و محاسبه از عواملی هستند که در تربیت انسانی تأثیر فراوانی دارند. انسانی که همیشه به یاد مرگ و روز رستاخیر بوده همیشه خود را در حالت بیدار باش نگه می دارد و به این امر آگاهاست که کسی مراقب اوست و همه احوال او را زیر نظر دارد و از آن بالاتر اینکه اسرار درون وی در برابر او آشکار است و در آخر روزی خواهد آمد که تمامی اعمال کوچک و بزرگ، نیک  یا بد او حسابرسی می شود و پاسخ عادلانه ای به هر کدام داده خواد شد و این سبب می شود که آدمی هیچ کاری را ساده و کوچک نشمارد و به همان اندازه که نیروی مراقب و حسابرسی دقیق است او هم در انجام کارها دقیق و سخت گیر باشد.

 یاد مرگ سبب می شود انسان در کارهای خویش دقیق تر شده و تمام تلاش خویش را صرف زندگی چند روزه دنیایی اش نسازد و برنامه ای نیز برای آخرت خویش داشته باشد تا با آمدن مرگ غافلگیر نشود همانگونه که حضرت فرمودند: مبادا ناگهان بیاید و تو را مغلوب سازد و در حالی که فریفته شده ایی تو را دریابد.

یکی دیگر از اثرات یاد مرگ خوار و کوچک شمردن دنیاست دنیایی که آخرش ناکامی و کوچ و رحلت است چه ارزشی می تواند داشته باشد. آدمی فطرتی دارد که او را به سوی ابدیت و فناناپذیری سوق می دهد و از مرگ گریزان است؛ اما دنیای که در آن به سر می برد روزی او را در مواجهه مستقیم با مرگ قرار خواهد داد که آدمی از آن خشنود نیست لذا این دنیایی نیست که آدمی کام خود را از آن گیرد و مقصود او در جای دیگری قرار دارد و آن آخرت است و مرگ دروازه ای به سوی آن است پس این دنیا برای آدمی حکم مقدمه ای از یک کتاب را بیشتر ندارد که همانا « یاد آخرت دنیا را در نزد تو کوچک و خوار می سازد»